ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਕੇਮਿਕਲ ਤੋਂ ਫਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਫੇਸ਼ਿਅਲ

ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਸਡऩੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਬਦਬੂ ਰੋਕਣ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਫਾਰਮਾਲੀਨ
ਭੂਪੇਸ਼ ਚੱਠਾ , ਪਟਿਆਲਾ
ਸਰਦੀਆਂ ਆਉਂਦੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਜ਼ੋਰ ਮੁਰਗੇ ਤੋਂ ਹੱਟ ਕਰ ਮੱਛੀ ਉੱਤੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ , ਇਸ ਦਿਨੋਂ ਆਲਮ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਅਤੇ ਬੰਗਾਲੀ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਕਰਣੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ , ਲੇਕਿਨ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਇਸ ਲਾਲਸਾ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਟਰੇਡਰ ਉਠਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਫਿਸ਼ ਉੱਤੇ ਮੁਰਦੇ ਉੱਤੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਰਸਾਇਣ ਦਾ ਫੇਸ਼ਿਅਲ ਕਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤਾਂ ਮੋਟੀ ਕਮਾਈ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉੱਤੇ ਇੰਸਾਨੋਂ ਨੂੰ ਹਾਈ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਡਾਇਟ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਕੈਂਸਰ ਪ੍ਰੋਸ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਅਜਿਹੀ ਮੱਛੀ ਖਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਡਨੀਆਂ ਫੇਲ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।
ਮੱਛੀ ਨੂੰ ਸਡऩੇ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਅਤੇ ਦੁਰਗੰਧ ਦੇਣ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਵਿਖਾਉਣ ਮੋਰਚਰੀ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦੇ ਨੂੰ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਫਾਰਮਾਲੀਨ ਨੂੰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨੁਕਸਾਨ ਉੱਤੇ ਫਾਈਵ ਐਲੀਮੈਂਟ ਹੈਲਥ ਐਂਡ ਐਜੂਕੇਸ਼ਨਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਦੇ ਡੇ . ਜੋਗਿੰਦਰ ਟਾਈਗਰ ਦੱਸਦੇ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਮਾਲਫੰਕਸ਼ਿਨਿੰਗ ਨੂੰ ਸੁੱਸਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ । ਲੀਵਰ ਜਦੋਂ ਟਾਕਸਿਕ ਮੁੱਦੇ ਦੇ ਚਲਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਲੋਡ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸਦੇ 20 ਫੀਸਦੀ ਕੰਮ ਕਿਡਨੀ ਦੇ ਕੋਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ । ਮੱਛੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਯੂਰਿਕ ਏਸਿਡ ਉਂਜ ਹੀ ਬਣਦਾ ਹੈ , ਫਾਰਮਾਲੀਨ ਦੇ ਅਸਰ ਤੋਂ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਬਨਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਡਨੀ ਦੇ ਕਰੇਟਿਨਨ ਬਢऩੇ ਤੋਂ ਸੋਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਫਿਰ ਹੌਲੀ - ਹੌਲੀ ਕੰਮ ਕਰਣਾ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ । ਇਸਤੋਂ ਕਾਲ਼ਾ ਮੋਤੀਆ ਵੀ ਉੱਤਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ।
ਇਸਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਸਿਹਤ ਲਈ ਖਤਰਨਾਕ ਦੱਸ ਪੰਜਾਬ ਏਕੇਡਮੀ ਆਫ ਫਾਰੇਂਸਿਕ ਮੇਡਿਸੀਨ ਐਂਡ ਟਾਕਸਿਕਾਲਾਜੀ ਦੇ ਚੇਇਰਮੈਨ ਡਾ . ਡੀਏਸ ਭੁੱਲਰ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਫਾਰਮਾਲੀਨ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਸਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ , ਇਹ ਸੁਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।
ਉਥੇ ਹੀ ਪੇਸ਼ਾ ਤੋਂ ਜੁਡ਼ੇ ਗੁਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਾਲੀਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ ਕਿ ਮੁਂਬਈ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਨਾਲ ਦੋ - ੜਾਈ ਹਜਾਰ ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਉਸ ਹਰ ਮੱਛੀ ਉੱਤੇ ਇਹ ਰਸਾਇਣ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜੋ ਪੰਜ ਦਿਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪੁਰਾਣੀ ਹੋ ਚੱਲੀ ਹੈ । ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਨਾ ਹੋਣ ਉੱਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮੱਛੀ ਦੀ ਤੁਲਣਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੌਂਡ ਫਿਸ਼ ਜਲਦੀ ਖ਼ਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਵੀ ਲਪੇਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ । ਵਾਲਿਆ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ ਕਿ ਸਾਫ਼ ਕਰਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਬਾਜ਼ਾਰ ਭਾਵ ਛੇ ਸੌ ਰੂਪਏ ਕਿੱਲੋ ਉੱਤੇ ਆ ਅੱਪੜਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਭਲਾ ਕੌਣ ਰਿਸਕ ਲਵੇਗਾ । ਏਇਰਕੰਡੀਸ਼ਨਰ ਕੰਟੇਨਰ ਹਨ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਦਿਨ ਨਾਲ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਰਫ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸੱਕਦੇ । ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਨਾਮ ਉੱਤੇ ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ ਕਿ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਤੱਕ ਇਸਦੀ ਸਕਿਨ ਖਾਸੀ ਚਮਕਦਾਰ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ , ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਸਫੇਦ ਵਿੱਖਣ ਵਾਲੀ ਫਾਰਮਲੀਨ ਲੱਗੀ ਮੱਛੀ ਅੰਦਰ ਪਿਲੱਤਣ ਲਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ , ਧੋਂਦੇ ਸਮਾਂ ਇਹ ਟੁੱਟ ਕਰ ਬਿਖਰਨੇ ਲੱਗਦੀ ਹੈ ।
ਉੱਧਰ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਵੀਕੇ ਡੋਗਰਾ ਅਜਿਹੇ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੇਮਿਕਲ ਲਗਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਮਨਾਹੀ ਕਰਦੇ ਹੈ । ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਿਜਰਵ ਕਰਣ ਲਈ ਏਕਵੇਰਿਅਮ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਉੱਤੇ ਮੱਛੀ ਵਰਗੀ ਕਿਸੇ ਖਾਣ ਵਾਲੀ ਚੀਜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਭੂਮਿਕਾ

ਸਿਵਿਲ ਸਰਜਨ ਏਸਏਲ ਮਹਾਜਨ ਮਛਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕੇ ਜਾ ਰਹੇ ਅਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤੀਕ ਰਸਾਇਨੋਂ ਦੇ ਸਵਾਲ ਉੱਤੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹੈ ਕਿ ਸਿਹਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀਆਂ ਮਛਲੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਭੂਮਿਕਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ । ਕਿਹੜੀ ਮੱਛੀ ਖਾਣ ਲਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨਹੀਂ ਇਹ ਦੱਸਣਾ , ਅਤੇ ਜਾਂਚ ਕਰਣਾ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਵਿਭਾਗ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ ।

मुर्दे के केमिकल से फिश पर फेशियल

मछली को सडऩे से बचाने और बदबू रोकने लग रहा फार्मालीन
भूपेश चट्ठा, पटियाला
सर्दियां आते ही पंजाबियों का सारा जोर मुर्गे से हट कर मछली पर चला जाता है, इन दिनों आलम ये होता है कि पंजाबी और बंगाली की पहचान करनी मुश्किल हो जाती है, लेकिन पंजाब में रहने वाले किसी भी व्यक्ति की इसी लालसा का फायदा ट्रेडर उठा रहा है। फिश पर मुर्दे पर लगने वाले रसायन का फेशियल कर खुद तो मोटी कमाई कर रहा है पर इंसानों को हाई प्रोटीन डाइट के नाम पर कैंसर परोस रहा है। ऐसी मछली खाने वालों की किडनियां फेल होने का खतरा बहुत बढ़ जाता है।
मछली को सडऩे से बचाने और दुर्गंध देने से रोकने व ताजा दिखाने मोर्चरी में मुर्दे को लगाने वाले फार्मालीन से होने वाले नुकसान पर फाईव ऐलीमैंट हैल्थ एंड ऐजूकेशनल सोसायटी के डा. जोगिंदर टाईगर बताते है कि यह मालफंक्शिनिंग को सुस्त कर देता है। लीवर जब टॉक्सिक मैटर के चलते ज्यादा लोड लेता है तो इसके 20 फीसदी काम किडनी के पास चले जाते हैं। मछली खाने से यूरिक एसिड वैसे ही बनता है, फार्मालीन के असर से ये लगातार बनने लगता है और किडनी के करेटिनन बढऩे से सूजन आ जाती है फिर धीरे धीरे काम करना बंद कर देती है। इससे काला मोतिया भी उतर आता है।
इसे मानव सेहत के लिए खतरनाक बता पंजाब एकेडमी आफ फारेंसिक मेडिसीन एंड टाक्सिकालॉजी के चेयरमैन डा. डीएस भुल्लर कहते है कि जितना फार्मालीन अमेरिका से आ रहा है उसका प्रयोग कहां हो रहा है, यह सुनिश्चित किया जाना चाहिए।
वहीं व्यवसाय से जुड़े गुरजीत सिंह वालीया कहते है कि मुंबई और गुजरात से दो-ढ़ाई हजार किलोमीटर से आने वाली उस हर मछली पर ये रसायन लग रहा है जो पांच दिन से ज्यादा पुरानी हो चली है। पानी में नमक ना होने पर समुद्री मछली की तुलना पंजाब में पौंड फिश जल्दी खराब होती है, ऐसे में इसे भी लपेटा जा रहा है। वालिया कहते है कि साफ करने के बाद बाजार भाव छह सौ रूपये किलो पर आ पहुंचा है तो भला कौन रिस्क लेगा। एयरकंडीशनर कंटेनर हैं नहीं और पांच दिन से ज्यादा बर्फ के सहारे नहीं निकल सकते। पहचान के नाम पर वे कहते है कि पानी में डालने तक इसकी स्किन खासी चमकदार रहती है, बाहर से सफेद दिखने वाली फार्मलीन लगी मछली अंदर पीलापन लिए होती है, धोते समय ये टूट कर बिखरने लगती है।
उधर मछली पालन विभाग के मुख्य कार्यकारी अधिकारी वीके डोगरा ऐसे किसी तरह के केमिकल लगाए जाने की जानकारी होने से इंकार करते है। वे कहते है कि प्रिजरव करने के लिए एक्वेरियम में तो प्रयोग होता है पर मछली जैसी किसी खाने वाली चीजों में नहीं हो रहा है।

सेहत विभाग की नहीं है भूमिका

सिविल सर्जन एसएल महाजन मछलियों पर छिड़के जा रहे अप्राकृतिक रसायनों के सवाल पर कहते है कि सेहत विभाग की मछलियों के मामले में कोई भूमिका नहीं होती। कौनसी मछली खाने लायक है अथवा नहीं यह बताना, और जांच करना मछली पालन विभाग का काम है।